گاه‌شمار      هنر        و     فرهنـگ
دیــداری مـدرن در       ایـــــران


پیش‌طرح

«گاه‌شمار هنر و فرهنگ دیداری مدرن در ایران» روندِ رخ‌دادهای گوناگون هنری را هم‌راه با رویدادهای تاریخی مهم ایران در بازه‌ای نزدیک به ۱۵۰ سال ثبت می‌کند. بخش سمتِ راست گاه‌شمار به رویدادهای هنری و فرهنگ دیداری می‌پردازد و سمت چپ، به ثبت تاریخ اجتماعی‌ و فرهنگی ایران و گاه جهان اختصاص دارد. برای حفظ یک‌پارچگی و امکان قیاس، سال‌شمار میلادی مبنای اصلی‌ست اما همه‌جا سال‌شمار خورشیدی نیز آمده است. ویرایش این گاه‌شمار به‌طور پیوسته ادامه خواهد داشت. 

گاه‌شمار در سه بخش زیر ارایه‌می‌شود:

 
 

از     واقع‌گرایی تا موزه‌ی ایران باستان

۱۸۴۸-۱۹۴۱
۱۲۲۶-۱۳۲۰

۱۸۴۸

۱۲۲۷: آغاز پادشاهی ناصرالدین شاه

DP202946.jpeg

لویجی پیشه، ح ۱۸۴۰-۱۸۶۰ (۱۲۲۷)، «ناصرالدین‌شاه»

ح ۱۸۹۰

8.jpg

آنتوان سِورُگین، ۱۸۸۸ (۱۲۶۷)، ناصرالدین شاه در پای مجسمه‌ی برنزی‌اش

Golestan-Palace_Figure4-C.jpeg

آنتوان سِورگین، ح ۱۸۹۰ (۱۲۷۰)، فضای داخلی کاخ گلستان

۱۸۹۶

۱۲۷۵: ترور ناصرالدین ‌شاه

۱۹۰۵

۱۲۸۵: امضای فرمان مشروطیت

1610d0ef_df26_40b6_8d7c_ab62daee3c0b.jpeg

نخستین دوره‌ی مجلس شورای ملی، ۱۹۰۶ (۱۲۸۵)

۱۹۰۷

۱۲۸۶: انتشار چرندوپرند به‌قلم علی‌اکبر دهخدا در صوراسرافیل

۱۲۸۶: بنیان‌گذاری روزنامه‌ی کشکول

3.jpg

تصویر صفحه‌ی نخست روزنامه‌ی  صور اسرافیل ، شماره ۳، صفحه‌ی اول (۱۳ ژوئن ۱۹۰۷)، دی ماه ۱۲۸۶

۱۹۰۸

۱۲۸۷: به توپ‌بستن مجلس و آغاز استبداد صغیر
اعدام میرزا جهان‌گیرخان، مدیر روزنامه‌ی «صور اسرافیل»

انتشار نخستین رمان فارسی با نام «شمس و طغرا»

۱۹۱۰

۱۲۸۹: انتشار نخستین مجله‌ی ادبی‌هنری ایران با نام «بهار»
به‌دست اعتصام‌الملک

۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸

۱۲۹۲ تا ۱۲۹۷: جنگ جهانی اول

۱۹۱۷

۱۲۹۶: انقلاب روسیه

۱۹۲۲

۱۳۰۱: سروده‌شدن «افسانه»ی نیما یوشیج

۱۹۲۴

۱۳۰۳: به‌قدرت رسیدن استالین در شوروی

۱۹۲۵

۱۳۰۴: به قدرت‌رسیدن رضا شاه
آغاز سلسله‌ی پهلوی

92834723.jpg

۱۹۲۶

۱۳۰۵: انتشار رمان «تهران مخوف» از مرتضی مشفق کاظمی

۱۹۳۰

۱۳۱۰: انتشار نخستین جلد «سیر حکمت در اروپا» نوشته‌ی محمدعلی فروغی

۱۹۳۳

۱۳۱۳: ریاست‌جمهوری فرنکلین دلنو رُزولت در امریکا
۱۳۱۳: به‌قدرت‌رسیدن حزب ناسیونال سوسیالیت به‌رهبری آدُلف هیتلر

۱۹۳۶

۱۳۱۴: فرمان اجرای رسمی کشف حجاب

۱۳۱۴: انتشار دیوان اشعار پروین اعتصامی

۱۹۳۷

۱۳۱۵: انتشار «بوف کور» از صادق هدایت

۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵

۱۳۱۸ تا ۱۳۲۴: جنگ جهانی دوم
۱۳۱۸: انتشار نخستین جلد «لغت‌نامه‌ی دهخدا» 

۱۸۴۶

حدود سال ۱۲۲۶ : آموزش هنر میرزا ابوالحسن خان غفاری کاشانی، ملقب به صنیع‌الملک در اروپا 
 

۱۸۵۱

 ۱۲۳۰: بنیان‌گذاری دارالفنون
 

1. FS-FSA_A.4_2.12.GN.48.08.jpg

آنتوان سِورُگین، ۱۹۳۰-۱۸۸۰ (۱۳۰۹-۱۲۵۹) 
ساختمان و حیاط دارالفنون از بالای دروازه‌ی میدان توپ‌خانه

۱۸۵۸

1275-sani'ol'molk-pesaraan'e farrox xaan'e aminoddole.jpg

صنیع‌الملک، ۱۸۵۸ (۱۲۳۸)، «پسران فرخ خان امین‌الدوله»

دهه‌ی ۱۸۷۰

Isma'il Jalayir, Ladies Around a Samovar, probably 1870s (c) Victoria and Albert Museum, L

اسماعیل جلایر، دهه‌ی ۱۸۷۰ (۱۲۶۰)، «خانم‌ها دورِ سماور» 

۱۸۸۵-۱۸۹۰

Mirror_Hall.jpeg

کمال‌الملک، ۱۸۸۵-۱۸۹۰ (ح ۱۲۶۹)، «تالار آینه»

1.jpg

کمال‌الملک، ۱۸۹۰-۱۸۹۹ (۱۲۷۸-۱۲۶۹)، «خودنگاره»

۱۸۹۱

4.jpg

موسی ممیزی، ۱۸۹۱ (۱۲۷۰)، «زن‌های قالی‌باف»

۱۸۹۳

طرح_اولیه_تابلوی_استنساخ_اثر_محمود_ملک_الشعرا.jpeg

محمود خان ملک‌الشعرا، ۱۸۱۳- ۱۸۹۳، (۱۱۹۲- ۱۲۷۲ خ)، «استنساخ» 

۱۸۹۷

۱۲۷۶: سفر کمال‌الملک به اروپا و مطالعه‌ی کار نقاش‌هایی چون رمبرانت، رافائل، و تیسین.

۱۹۱۰

2.jpg

اسدالله الحسینی نقاش‌باشی، ۱۹۱۰ (۱۲۸۹)، «احمدشاه و کابینه‌ی عبدالحسین فرمان‌فرما»

3.jpg

هنرمند ناشناس، ح ۱۹۱۰ (۱۲۸۹)، «چهره‌ی شاهزاده‌خانم تاج‌السل»

۱۹۱۱

۱۲۹۰: بنیان‌گذاریِ مدرسه‌ی صنایع مستظرفه

۱۹۱۸

5.JPG

عباس رسام ارژنگی، ۱۹۱۸ (۱۲۹۷)، «طبیعت بی‌جان با هندوانه، هلو، و قاشق»

۱۹۲۳

۱۳۰۲: انتشار کتاب «سرآمدان هنر» اثر کریم طاهرزاده بهزاد

۱۹۲۹

۱۳۰۹: بنیان‌گذاریِ مدرسه‌ی هنرهای قدیم به ابتکار حسین طاهرزاده‌ی بهزاد

۱۳۰۹: ساخته‌شدن «آبی و رابی»، نخستین فیلم بلند سینمای ایران
توسط اوانس اوهانسیان

۱۹۳۱

۱۳۱۱: برگزاری نمایشگاه بین‌المللی هنر ایرانی در لندن توسط آرثر پُپ

pkbszuu4wqmay0tykoju.jpeg

۱۹۳۴

۱۳۱۳: بنیان‌گذاری دانشگاه تهران

9c1383b1-1560-4064-85f0-5287a87b96ea.jpeg

۱۳۱۳: ساخته‌شدن «دختر لر»، نخستین فیلم ناطق سینمای ایران

۱۹۳۶

IMG_9477 copy.jpg

محمد مدبر، ۱۳۱۵، «روز محشر»

۱۹۳۷

۱۳۱۶: بنیان‌گذاری موزه‌ی ایران باستان با معماری آندره گُدار

9576587.jpeg
 

از خروس جنگی تا موزه‌ی هنرهای معاصر

۱۹۴۱-۱۹۷۹
۱۳۵۷ -۱۳۲۰

۱۹۴۱

۱۳۲۰: به‌قدرت‌رسیدن محمدرضا شاه
آغاز دوران پهلوی دوم

۱۹۴۳

کنفرانس تهران در سفارت شوروی در تهران

1520955556818.jpeg

۱۹۴۶

۱۳۲۵: آغاز جنگ سرد

۱۹۴۷

۱۳۲۶: استقلال هند

۱۹۴۹

۱۳۲۸: انقلاب چین

۱۹۵۱

۱۳۲۹: ملی‌شدن صنعت نفت

Mossadegh-working-1024x575.jpeg

۱۹۵۳

۱۳۳۲: کودتای ۲۸ مرداد

۱۹۵۵

۱۳۳۴: آغاز جنگ ویتنام

۱۹۵۶

۱۳۳۵: انتشار دفتر شعر «زمستان» از مهدی اخوان ثالث

۱۹۵۷

۱۳۳۶: انتشار دفتر شعر «هوای تازه» از احمد شاملو

۱۹۶۰

۱۳۳۹: بینان‌گذاری اُپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت)

ImageForArticle_23(1).webp

۱۹۶۱

۱۳۴۰: ساخته‌شدن دیوار برلین

berlin_wall (1).jpeg

۱۹۶۲

۱۳۴۰: تصویب قانون اصلاحات ارضی

۱۹۶۲

۱۳۴۱: به‌رسمیت‌شناخته‌شدن حق رای زنان در ایران

7-1963-.jpg

۱۹۶۳

۱۳۴۱: انقلاب سفید

۱۳۴۱: انتشار «غرب‌زدگی» از جلال آل احمد

۱۹۶۳

۱۳۴۲: انتشار دفتر شعر «تولدی دیگر» از فروغ فرخزاد

۱۳۴۲: انتشار رمان «تنگسیر» از صادق چوبک

۱۹۶۵

۱۳۴۴: ورود روح‌الله خمینی به عراق

۱۹۶۷

۱۳۴۶: انتشار نمایش‌نامه‌ی «آی باکلاه، آی بی‌کلاه» از غلامحسین ساعدی

۱۹۶۸

۱۳۴۷: به وزارت رسیدن فرخ‌رو پارسا، نخستین وزیر زن ایرانی در کابینه‌ی امیرعباس هویدا